Dominantni septakord (7) – građa, funkcija i primjena na gitari

Dominantni septakord, koji se najčešće označava samo brojem 7, jedan je od najvažnijih akorda u tonalnoj harmoniji. Za razliku od običnog durskog akorda, dominantni septakord sadrži dodatni ton koji stvara izraženu harmonijsku napetost i često vodi prema drugom akordu.

Primjeri oznaka su:

A7, H7, C7, D7, E7, F7 i G7

Dominantni septakordi imaju posebno važnu ulogu u bluesu, jazzu, rocku, pop muzici, tradicionalnoj muzici i mnogim drugim stilovima.

Kako se gradi dominantni septakord?

Osnovni durski akord ima formulu:

1 – 3 – 5

Dodavanjem male septime dobijamo dominantni septakord:

1 – 3 – 5 – ♭7

Dominantni septakord zato sadrži četiri različita tona:

osnovni ton – prima

velika terca

čista kvinta

mala septima

Na primjer, A-dur se sastoji od:

A – C♯ – E

Dodavanjem male septime, tona G, dobijamo:

A – C♯ – E – G

To je A7.

A7 – primjer dominantnog septakorda

A7 se sastoji od tonova:

A – C♯ – E – G

To su:

A – osnovni ton
C♯ – velika terca
E – čista kvinta
G – mala septima

 

U odnosu na obični A-dur:

A: A – C♯ – E
A7: A – C♯ – E – G

dodani ton G daje akordu karakterističnu napetost.

D7 – još jedan primjer

D-dur se sastoji od:

D – F♯ – A

Dodavanjem male septime, tona C, nastaje:

D – F♯ – A – C

To je D7.

 

E7

E-dur sadrži tonove:

E – G♯ – H

Dodavanjem male septime, tona D, dobijamo:

E – G♯ – H – D

To je E7.

 

Zašto se zove dominantni septakord?

Naziv dominantni dolazi od njegove osnovne funkcije u tonalnoj harmoniji.

Akord izgrađen na petom stepenu ljestvice naziva se dominantom. Kada se tom akordu doda mala septima, nastaje dominantni septakord.

Na primjer, u tonalitetu C-dura tonovi ljestvice su:

C – D – E – F – G – A – H

Peti stepen je G.

Na njemu gradimo:

G – H – D – F

Dobijamo G7, koji prirodno teži razrješenju u C-dur:

G7 → C

Zbog toga je progresija:

C – F – G7 – C

jedan od najjednostavnijih primjera dominantne funkcije.

Tritonus – izvor napetosti dominantnog septakorda

Jedna od najvažnijih osobina dominantnog septakorda jeste interval koji se nalazi između njegove velike terce i male septime.

U G7 imamo:

G – H – D – F

Tonovi H i F međusobno formiraju tritonus.

Tritonus je interval koji stvara izraženu napetost. Pri razrješenju G7 u C-dur:

H → C
F → E

jedan ton pomjera se za polustepen naviše, a drugi za polustepen naniže.

Tako:

G7: G – H – D – F

prelazi prema:

C: C – E – G

Upravo ovo kretanje tonova jedan je od glavnih razloga zbog kojih dominantni septakord tako snažno usmjerava harmoniju prema tonici.

Razlika između akorda 7 i maj7

Oznake 7 i maj7 ne predstavljaju isti akord.

Dominantni septakord ima:

1 – 3 – 5 – ♭7

Veliki septakord maj7 ima:

1 – 3 – 5 – 7

Na primjer:

C7: C – E – G – B♭
Cmaj7: C – E – G – H

Razlika je u septimi.

C7 sadrži malu septimu, dok Cmaj7 sadrži veliku septimu.

Zbog toga se razlikuju i po zvuku i po harmonijskoj funkciji.

Dominantni septakord ne mora uvijek biti na petom stepenu

Iako naziv dolazi od dominantne funkcije, akordi s građom:

1 – 3 – 5 – ♭7

mogu se koristiti i izvan klasične funkcije petog stepena.

To je posebno često u bluesu.

U tonalitetu A-bluesa često se koriste:

A7 – D7 – E7

U klasičnoj durskoj harmoniji samo bi E7 imao osnovnu dominantnu funkciju prema A, ali blues koristi dominantne septakorde na više harmonijskih stepena.

Zbog toga dominantni septakord nije ograničen samo na jednu funkciju.

Dominantni septakordi u bluesu

Dominantni septakordi predstavljaju osnovu velikog dijela blues harmonije.

Jednostavna blues progresija u A može koristiti:

A7 – D7 – E7

U standardnom dvanaestotaktnom bluesu upravo ove tri vrste akorda često čine osnovu cijele harmonije.

Dominantni septakord u tom kontekstu ne služi samo kao prolaz prema tonici. Njegova napetost postaje dio osnovnog zvuka samog bluesa.

Primjena na gitari

Na gitari dominantni septakordi imaju veliki broj različitih hvatova.

Mogu se svirati kao:

otvoreni akordi

zatvoreni pomični oblici

barre akordi

manji oblici s izostavljenim tonovima

Pošto dominantni septakord sadrži četiri različita tona, nije uvijek potrebno da svaki ton bude udvostručen.

U nekim praktičnim hvatovima može se izostaviti i kvinta, jer su za prepoznavanje karaktera dominantnog septakorda posebno važni:

osnovni ton, velika terca i mala septima

Terca određuje dursku osnovu akorda, dok mala septima zajedno s tercom stvara njegov karakterističan dominantni zvuk.

Oznake dominantnih septakorda

Najčešća oznaka je osnovni ton uz broj 7:

A7, H7, C7, C♯7, D7, E7, F7, G7

Važno je da se oznaka 7 bez dodatne oznake standardno odnosi na dominantni septakord.

Na primjer:

C7 = C – E – G – B♭

dok:

Cm7 označava molski septakord, a
Cmaj7 veliki septakord.

Zaključak

Dominantni septakord nastaje dodavanjem male septime durskom trozvuku.

Njegova intervalna formula je:

1 – 3 – 5 – ♭7

Jedna od njegovih najvažnijih osobina je tritonus između velike terce i male septime, koji stvara harmonijsku napetost i omogućava snažno razrješenje prema tonici.

U tonalnoj harmoniji dominantni septakord ima ključnu ulogu u odnosu:

V7 → I

ali se u bluesu, jazzu, rocku i drugim stilovima koristi i mnogo šire.