Poluumanjeni septakord (m7♭5) – građa, zvuk i primjena na gitari

Poluumanjeni septakord, koji se najčešće označava kao m7♭5, nastaje kada se molskom septakordu snizi kvinta za jedan polustepen. Može se posmatrati i kao umanjeni trozvuk kojem je dodana mala septima.

Naziv poluumanjeni dolazi od njegove strukture: osnovni trozvuk je umanjen, ali septima nije umanjena kao kod potpuno umanjenog septakorda dim7. Umjesto umanjene septime, m7♭5 sadrži malu septimu.

Poluumanjeni septakordi često se koriste u molskim tonalitetima, jazzu i drugim stilovima koji koriste bogatiju harmoniju. Posebno je važna progresija iiø7 – V7 – i u molskom tonalitetu.

Primjeri oznaka su:

Am7♭5, Hm7♭5, Cm7♭5, Dm7♭5, Em7♭5, Fm7♭5 i Gm7♭5

Može se koristiti i simbol:

Aø7

Kako se gradi poluumanjeni septakord?

Molski septakord ima formulu:

1 – ♭3 – 5 – ♭7

Ako čistu kvintu snizimo za jedan polustepen, dobijamo:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Poluumanjeni septakord zato sadrži:

osnovni ton – prima

malu tercu

umanjenu kvintu

malu septimu

Na primjer, Cm7 sastoji se od:

C – E♭ – G – B♭

Ako kvintu G snizimo u G♭, dobijamo:

C – E♭ – G♭ – B♭

To je Cm7♭5.

Cm7♭5 – primjer poluumanjenog septakorda

Cm7♭5 sastoji se od tonova:

C – E♭ – G♭ – B♭

To su:

C – osnovni ton
E♭ – mala terca
G♭ – umanjena kvinta
B♭ – mala septima

 

U odnosu na Cm7:

Cm7: C – E♭ – G – B♭
Cm7♭5: C – E♭ – G♭ – B♭

Razlika je samo u kvinti, koja je snižena za jedan polustepen.

Am7♭5 – još jedan primjer

Am7 sastoji se od:

A – C – E – G

Snižavanjem kvinte E u E♭ dobijamo:

A – C – E♭ – G

To je Am7♭5.

 

Hm7♭5

Hm7♭5 sastoji se od:

H – D – F – A

 

Ovaj akord posebno je važan jer se prirodno pojavljuje na sedmom stepenu C-dur ljestvice.

Dva načina razumijevanja m7♭5 akorda

Poluumanjeni septakord možemo graditi na dva praktična načina.

Prvi način je da krenemo od molskog septakorda:

Cm7 = C – E♭ – G – B♭

i snizimo kvintu:

G → G♭

Dobijamo:

Cm7♭5 = C – E♭ – G♭ – B♭

Drugi način je da krenemo od umanjenog trozvuka:

Cdim = C – E♭ – G♭

i dodamo malu septimu:

B♭

Dobijamo:

Cm7♭5 = C – E♭ – G♭ – B♭

Oba pristupa vode do iste strukture:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Zašto se naziva poluumanjeni akord?

Pogledajmo tri povezane strukture.

Umanjeni trozvuk – dim:

1 – ♭3 – ♭5

Poluumanjeni septakord – m7♭5:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Potpuno umanjeni septakord – dim7:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭♭7

Kod m7♭5 osnovni trozvuk jeste umanjen:

1 – ♭3 – ♭5

ali dodana septima je samo mala septima:

♭7

Kod dim7 i septima je dodatno snižena:

♭♭7

Zbog toga se m7♭5 naziva poluumanjeni, a dim7 potpuno umanjeni septakord.

Najvažnija razlika između m7♭5 i dim7

Ova dva akorda razlikuju se samo u jednom tonu, ali ta razlika značajno mijenja njihovu strukturu.

Cm7♭5:

C – E♭ – G♭ – B♭

Formula:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Cdim7:

C – E♭ – G♭ – B♭♭

Formula:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭♭7

Razlika je u septimi:

m7♭5 ima malu septimu

dim7 ima umanjenu septimu

Zbog toga m7♭5 nema potpunu simetriju dim7 akorda.

m7♭5 nije simetričan kao dim7

Dim7 je sastavljen od četiri uzastopne male terce:

3 + 3 + 3 + 3

Zbog toga se isti skup tonskih klasa ponavlja pomjeranjem za tri polustepena.

Kod m7♭5 struktura nije potpuno simetrična.

Na primjer:

Cm7♭5 = C – E♭ – G♭ – B♭

Intervali između susjednih tonova su:

C → E♭ = mala terca

E♭ → G♭ = mala terca

G♭ → B♭ = velika terca

Zbog toga pomjeranje istog oblika za tri praga ne daje isti skup tonova kao kod dim7 akorda.

Ovo je važna praktična razlika između poluumanjenog i potpuno umanjenog septakorda.

Poluumanjeni akord na sedmom stepenu durske ljestvice

Ako harmonizujemo dursku ljestvicu četverotonskim septakordima, na sedmom stepenu prirodno nastaje m7♭5.

U C-duru tonovi su:

C – D – E – F – G – A – H

Ako od sedmog stepena H uzmemo svaki drugi ton ljestvice, dobijamo:

H – D – F – A

To je:

Hm7♭5

Formula:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Zato harmonizacija C-dur ljestvice septakordima daje:

Cmaj7 – Dm7 – Em7 – Fmaj7 – G7 – Am7 – Hm7♭5

Odnosno:

Imaj7 – iim7 – iiim7 – IVmaj7 – V7 – vim7 – viiø7

Važna uloga u molskom tonalitetu

Jedna od najvažnijih primjena m7♭5 akorda nalazi se na drugom stepenu molskog tonaliteta.

U C-molu progresija može biti:

Dm7♭5 – G7 – Cm

ili, s proširenom tonikom:

Dm7♭5 – G7 – Cm7

To je molska verzija progresije:

ii – V – i

Poluumanjeni akord na drugom stepenu priprema dominantni akord, koji zatim vodi prema molskoj tonici.

Ova progresija veoma je važna u jazzu, ali se pojavljuje i u drugim muzičkim stilovima.

Primjer progresije iiø7 – V7 – i

U C-molu:

Dm7♭5 → G7 → Cm

Pogledajmo tonove:

Dm7♭5: D – F – A♭ – C

G7: G – H – D – F

Cm: C – E♭ – G

Između akorda postoje zajednički tonovi i mala pomjeranja glasova, zbog čega progresija može imati veoma povezano i prirodno vođenje.

Poluumanjeni akord stvara napetost, dominantni akord je dodatno pojačava, a molska tonika donosi razrješenje.

m7♭5 kao vodeći septakord

U durskom tonalitetu m7♭5 prirodno nastaje na sedmom stepenu.

Na primjer, u C-duru:

Hm7♭5 = H – D – F – A

može voditi prema:

C

ili:

Cmaj7

Ton H nalazi se polustepen ispod C i ima snažnu tendenciju razrješenja prema tonici.

Zbog toga poluumanjeni akord može imati funkciju vodećeg septakorda.

Razlika između dim, dim7 i m7♭5

Ove tri strukture direktno su povezane.

Cdim:

C – E♭ – G♭

Formula:

1 – ♭3 – ♭5

Cm7♭5:

C – E♭ – G♭ – B♭

Formula:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Cdim7:

C – E♭ – G♭ – B♭♭

Formula:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭♭7

Možemo ih posmatrati ovako:

dim = umanjeni trozvuk

m7♭5 = umanjeni trozvuk + mala septima

dim7 = umanjeni trozvuk + umanjena septima

Kako zvuči m7♭5 akord?

Poluumanjeni septakord često se opisuje kao:

taman

napet

nestabilan

sofisticiran

melanholičan

prijelazan

Ipak, njegov karakter zavisi od harmonijskog konteksta.

U progresiji iiø7 – V7 – i njegova napetost djeluje prirodno jer priprema dominantni akord.

Kada se svira izolovano, jasno se čuje kombinacija molskog karaktera male terce i nestabilnosti umanjene kvinte.

Primjena na gitari

Poluumanjeni septakord sadrži četiri različita tona:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Na gitari se može svirati u različitim zatvorenim i pomičnim oblicima.

Za njegov karakter posebno su važni:

♭3 – određuje molski karakter

♭5 – daje umanjenu napetost

♭7 – razlikuje ga od dim7 akorda

U različitim voicingima tonovi mogu biti raspoređeni drugim redoslijedom ili ponovljeni u različitim oktavama, ali osnovna harmonijska struktura ostaje ista.

Oznake poluumanjenog septakorda

Najčešće se koristi oznaka:

Cm7♭5

Može se koristiti i simbol:

Cø7

Obje oznake predstavljaju:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Oznaka m7♭5 veoma jasno pokazuje način gradnje:

m7 – molski septakord

♭5 – snižena kvinta

Simbol ø7 označava poluumanjeni septakord.

Važno je razlikovati:

Cdim: 1 – ♭3 – ♭5

Cm7♭5: 1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Cdim7: 1 – ♭3 – ♭5 – ♭♭7

Zaključak

Poluumanjeni septakord nastaje snižavanjem kvinte molskog septakorda ili dodavanjem male septime umanjenom trozvuku.

Njegova intervalna formula je:

1 – ♭3 – ♭5 – ♭7

Naziva se poluumanjenim zato što sadrži umanjeni trozvuk, ali za razliku od dim7 akorda nema umanjenu, nego malu septimu.

Poluumanjeni septakord prirodno se pojavljuje na sedmom stepenu durske ljestvice, a posebno važnu ulogu ima kao drugi stepen u molskoj progresiji:

iiø7 – V7 – i

Zbog kombinacije male terce, umanjene kvinte i male septime ima karakterističan taman i napet zvuk, ali nije simetričan kao potpuno umanjeni dim7 akord.